ШАРИАТСКАЯ КОЛЛЕГИЯ ПОКОЙНОГО РЕЛИГИОЗНОГО ЛИДЕРА АЯТОЛЛЫ СЕЙИДА ФАДЛАЛЛЫ: «СУББОТА, 01 МАРТА 2025 ГОДА – ПЕРВЫЙ ДЕНЬ БЛАГОСЛОВЕННОГО МЕСЯЦА РАМАДАН!»
Дата: 20 шабана 1446 года
По-христианскому летоисчислению: 18.02.2025
Шариатская коллегия учреждения покойного религиозного лидера С. М. Фадлаллы выступила с заявлением, указав начало месяца Рамадан на 1446 год хиджры (2025 г.). Текст заявления: «Полумесяц Рамадана 1446 года по хиджре (2025 г.) родится (иджтима[1]) в пятницу 28 февраля 2025 года в 00:45 по Гринвичу, в 02:45 по местному времени города Бейрут (в 04:45 по бакинскому времени).
Согласно прилагаемой карте, 28.02.2025 года новый полумесяц (то есть серп месяца Рамадан) можно будет увидеть невооружённым глазом в Центральной Америке и в южной части Северной Америки. Если погода будет совершенно безоблачной опытный наблюдатель сможет увидеть серп Луны невооруженным глазом в Северной Америке и западной части Африки, а в восточной и южной частях Африки, в некоторых зонах Европы и Среднего Востока, а также в некоторых частях Азии (включая Азербайджан) полумесяц можно будет увидеть с помощью телескопа.
Поэтому, во всех зонах, имеющих общие часы ночи с зонами, в которых будет наблюдаться Новолуние, первый день месяца Рамадан наступит в субботу 01.03.2025 года, и это относится как к восточным, так и западным зонам (Ночь с пятницы на субботу – ночь намерения). Это соответствует следующему правовому принципу С. М. Фадлаллы: «Доверять точным астрономическим подсчетам, которые обычно не вызывают сомнений, дозволено. Возможность видения новолуния на небосводе стран или областей, которые имеют с нами, пусть даже частично, общие часы ночи, является достаточным вне зависимости от наблюдения за появлением молодого месяца невооруженным глазом или использованием при этом какого-либо оптического прибора».
Мы просим Аллаха даровать нам успех в послушании Ему и достижении единства, славы и благодати исламской уммы в этом месяце и в ближайшие месяцы! Просим Аллаха, чтобы этот месяц стал месяцем добра, помощи и благословения для исламского мира, месяцем воссоединения воедино всех мусульман и объединения их позиций, устранения зла из нашего общества и спасения от оккупации сионистов, Америки, Великобритании, Атлантического Альянса (НАТО), и других эксплуататорских сил и от гнета угнетателей внутри страны!»
Пусть этот месяц, с позволения Аллаха, откроет азербайджанскому народу двери, ведущие ко всему благому и истине! АМИНЬ!»
Красный цвет: регионы, где полумесяц не виден.
Бесцветный: области, где полумесяц не виден.
Темно-синий: полумесяц можно увидеть только в телескоп.
Розовый (розовый, светло-розовый): серп можно увидеть невооруженным глазом в телескоп при полной безоблачной погоде при условии опытного наблюдателя.
Зеленый: регионы, где полумесяц можно увидеть невооруженным глазом.
Пояснение: Ожидается, что для последователей (мукаллид) Аятоллы Систани месяц Рамадан наступит воскресенье 2 марта, поскольку, согласно их правовому принципу, Новолуние должно быть увидено либо на горизонте города, в котором живет мукялляф, либо в городе, который находится на одном горизонте, либо на горизонте близлежащих городов. Появление Новолуния на дальних горизонтах не является достаточным. Согласно заявлению выше, вечером 28 февраля 2025 года при заходе Солнца в некоторых зонах Европы и Среднего Востока Новолуние можно будет увидеть только с помощью телескопа. И, поскольку согласно фикху Сейида Систани это не является доводом для начала нового месяца, ожидается, что для его последователей месяц Рамадан наступит 2 марта.
Однако, согласно фикху Сейида Али Хаменеи, который не ставит различие между видением Новолуния на горизонте города мукялляфа, либо на ближайшем горизонте, либо в странах, имеющих общий горизонт и возможностью увидеть ее с помощью увеличительных приборов или невооружённым глазом, ожидается, что первый день Рамадана будет соответствовать 1 марта.
Внимание! Согласно этому заявлению, ночи с 18 на 19, с 20 на 21 и с 22 на 23 марта являются ночами Ихья. Ночь с 22 на 23 марта – благословенная ночь Предопределения – аль-Кадр.
Движение «Милли Гёруш-Сабикун»
[1] Иджтима – ситуация, в которой Земля, Луна и Солнце двигаются в одном направлении называется «сообществом» или «соединением». Одним словом, «сообщество» – когда Луна входит в тень между Солнцем и Землей.
MƏRHUM DİNİ RƏHBƏR AYƏTULLAH SEYİD FƏZLULLAHIN MÜƏSSİSƏSİNDƏKİ ŞƏR’İ HEYƏT: “01 MART 2025-Cİ İL ŞƏNBƏ GÜNÜ MÜBARƏK RAMAZAN AYININ İLK GÜNÜDÜR!”
Tarix: 20 şəban 1446-cı il
miladi: 18.02.2025
Mərhum dini rəhbər S. M. Fəzlullahın müəssisəsindəki şər’i idarə hicri 1446-cı il (m. 2025-ci il) üçün ramazan ayının başlanmasını dəqiqləşdirən bəyanat yayıb. Bəyanatın mətni belədir: “H. q. təqvimi ilə 1446-cı ilin (m. 2025-ci ilin) ramazan ayının hilalı 2025-ci il fevral ayının 28-i cümə günü (cümə günü fəcrdən əvvəl) Qrinviç Qış saatı ilə saat 00:45-də, yəni Beyrut şəhərinin yerli vaxtına görə gecə saat 02:45-də (Bakı vaxtı ilə 04:45-də) cümə günü fəcrdən əvvəl doğacaqdır (ictima[1]).
28.02.2025-ci il şənbə gecəsi (cümə günü axşam) əlavə edilmiş xəritəyə uyğun olaraq yeni hilalın (ramazan ayının hilalının) Mərkəzi Amerikada, Şimali Amerikanın cənub hissəsində və Cənubi Amerikanın şimal hissəsində çılpaq gözlə və asanlıqla, Cənubi Amerika və Qərbi Afrika məntəqələrində hava tam buludsuz olduğu və təcrübəli bir müşahidəçi tərəfindən izlənməsi şərti ilə, Şərqi və Cənubi Afrikada, Avropanın və Orta Şərqin bəzi məntəqələrində və Asiyanın bəzi hissələrində isə (Azərbaycan da bu ölkələr sırasına daxildir.) teleskopdan istifadə etməklə görünməsi mümkün olacaq.
Buna görə də hilalın göründüyü məntəqələrlə gecənin bir hissəsində olsa belə, gecə müştərəkliyi olan bütün ölkələrdə ramazan ayının ilk günü 01.03.2025-ci il şənbə günü olacaq. (Cümə günündən şənbə gününə keçən gecə niyyət gecəsidir.) Ramazan ayının ilk gününün 01.03.2025-ci il şənbə gününə təvafüq etməsində şərq və qərb məntəqələri arasında heç bir fərq yoxdur. Bu, Seyid Mühəmmədhüseyn Fəzlullahın söykəndiyi fiqhi rəyə uyğun olaraq belədir. Seyid Fəzlullahın söykəndiyi fiqhi əsas budur ki, qəti (dəqiq) və adətən yəqinlik ifadə edən astronomik hesablamalara etimad etmək icazəlidir və gecənin bir hissəsində olsa belə, müştərək olduğumuz hər hansı bir ölkədə və ya məntəqədə hilalın görünməsinin mümkünlüyü kifayət edir. Buna əlavə olaraq Seyidin fiqhi rəyinə görə adi gözlə görməklə yaxınlaşdırıcı cihaz vasitəsilə görmək arasında heç bir fərq yoxdur, hər iki görmə mötəbərdir.
Allahdan istəyirik ki, bu ayda və qarşıdan gələn aylarda bizə Özünə itaət etməkdə və İslam ümmətinə birlik, izzət və kəramət əldə etməkdə müvəffəqiyyət versin! Bu ayı İslam dünyası üçün xeyir, yardım və bərəkət ayı qərar versin, müsəlmanların sözünü bir yerə toplasın və mövqelərini birləşdirsin, onların cəmiyyətindən fitnə-fəsadı aparsın və ölkələrini sionistlərin, Amerikanın, Böyük Britaniyanın, Atlantika İttifaqının (NATO), digər istismarçı qüvvələrin işğalından və yerli zalımların zülmündən azad etsin!”
Allahdan istəyirik ki, bu ay bütün azərbaycanlılar arasında xeyir və haqqa açılış ayı olsun! AMİN!
Diqqət: Bu bəyanata əsasən mart ayının 18-dən 19-na, 20-dən 21-nə və 22-dən 23-nə keçən gecələr əhya gecələridir. Mart ayının 22-dən 23-nə keçən gecə isə mübarək Qədr gecəsidir.
Qırmızı rəng: hilalın görünməsinin qeyri-mümkün olduğu bölgələr.
Rəngsiz: hilalın görünməsinin qeyri-mümkün olduğu bölgələr.
Tünd-göy: hilalı yalnız teleskopdan istifadə etməklə görmək mümkündür.
Çəhrayı (gülü, açıq gül rəngli): hilalı teleskopdan istifadə etməklə, hava tam buludsuz olduğu və təcrübəli bir müşahidəçi tərəfindən izləndiyi halda adi gözlə görmək mümkündür.
Yaşıl: hilalın adi gözlə görünməsinin mümkün olduğu bölgələr.
İzah: Ayətullah Seyid Əli Sistaninin müqəllidləri üçün ramazan ayının 2025-ci il mart ayının 2-də (bazar günündə) başlayacağı gözlənilir. Çünki Ayətullah Sistaninin fiqhi rəyinə əsasən ayın əvvəlinin sübuta yetməsi üçün hilalın mükəlləfin yaşadığı şəhərin üfüqündə, yaxud həmüfüq şəhərlərdə, yaxud yaxın üfüqlü şəhərlərdə çılpaq gözlə görünməsi şərtdir. Seyid Sistaninin fiqhi rəyinə görə, Ayın yaxınlaşdırıcı cihazlarla görünməsi də hilalın isbatı üçün kifayət etmir. Yuxarıdakı açıqlamaya əsasən 2025-ci il fevral ayının 28-də axşam Günəş batarkən ayparanın Avropanın və Orta Şərqin bəzi məntəqələrində və Asiyanın bəzi hissələrində görünməsi yalnız teleskopdan istifadə etməklə mümkün olacaq. Qeyd etdiyimiz kimi, Seyid Sistaninin fiqhi rəyinə görə, bununla ayın əvvəli sübuta yetmir. Buna görə də onun müqəllidləri üçün ramazan ayının 2025-ci il mart ayının 2-də başlayacağı gözlənilir.
Lakin hilalın mükəlləfin yaşadığı şəhərin üfüqündə, yaxud həmüfüq şəhərlərdə, yaxud yaxın üfüqlü şəhərlərdə yaxınlaşdırıcı cihazla görünməsi ilə çılpaq gözlə görünməsi arasında heç bir fərqin olmadığına qail olan Seyid Əli Xamənəinin fiqhi rəyinə görə mart ayının 1-nin ramazan ayının ilk günü olması gözlənilir. Çünki qeyd etdiyimiz kimi, bizim üfüqümüzdə, həmçinin bizim üfüqümüzə yaxın olan üfüqlərdə hilalın teleskopla görünməsi mümkün olacaq.
Milli Görüş-Sabiqun hərəkatı
[1] Sıra ilə Yer, Ay və Günəş üçlüyünün eyni istiqamətə doğru gəldiyi vəziyyətə “ictima” və ya “qovuşma” deyilir. Başqa bir ifadə ilə desək, Ayın Günəşlə Yer arasındakı kölgəyə daxil olmasına “ictima” deyilir.
Mədrəsə sözü lüğətlərdə “oxumaq, başa düşmək, mətni öyrənmək və əzbərləmək üçün təkrarlamaq” mənasını verən “dərs” (“dirasə”) sözündən yaranıb “məf’əl” (مَفْعَل = مَدْرَس (mədrəs)) vəznində (formasında) düzəlmiş bir ismi-məkandır, yəni iş və hərəkətin icrası yerini bildirən bir isimdir. Bəzən “məf’əl” formasında (vəznində) yer bildirən isimlərə “tə mərtubə” (“ة”) qoşulur və “məf’ələtun” (مَدْرَسَةٌ) formasında işlədilir. “Tə mərbutə” artırmaqla bu sözlər yer mənasından əlavə iş və hərəkətin təkrarən, çox vaxt icra olunması mənasını da kəsb edir. Mədrəsə, yəni təkrar-təkrar və çox vaxt dərs oxunan və dərs tədris olunan yer.
İslam tarixində mədrəsənin ilk formalaşması Həzrət Mühəmmədin (s) dövrünə təsadüf edir və Əshabi-süffəyə aid edilir. Yazının mövzusu olan Kökəldaş mədrəsəsi Şeybani hökmdarı Barakxanın (Novruz Əhməd (1552-1556)) oğlu Dərvişxanın Daşkənd valisi olduğu dövrdə Dərvişxanın vəziri Kolbaba Kökəldaş tərəfindən tikilmişdir. Ona görə də mədrəsə qədim zamanlarda “Dərvişxan mədrəsəsi” də adlandırılmışdır. Mənbələrdə yazılır ki, mədrəsə 1551-1575-ci illər arasında ənənəvi memarlıq üsulu ilə tikilmişdir. Onun uzunluğu 62.7 metr, eni isə 44.9 metr olmuşdur. Özbəkistan sərhədləri daxilində “Kökəldaş mədrəsəsi” adlı iki mədrəsə var. Yazımızın mövzusu olan mədrəsə Özbəkistanın paytaxtı Daşkənddə Çarsu meydanında yerləşən mədrəsədir. Buxarada Ləbi-Hovuz ilə üzbəüz 1568-1579-cu illər arasında tikilmiş eyni adlı başqa bir mədrəsə də var. Özbəkistan Respublikasını hərtərəfli araşdıran və təbliğ edən bir çox əsərlərdə adların bu oxşarlığına görə bəzi natamam məlumatlar verilə bilər.
Mədrəsə əsrlər boyu tarixi quruluşunu qoruyub saxlasa da, bölgədə 1830, 1868, 1886, 1946 və 1966-cı illərdə baş verən zəlzələ zamanı böyük ziyan görmüş, hətta iki günbəzi və damı uçmuş, amma hər dəfə əgər belə demək mümkündürsə, yenidən ayağa qalxmışdır. Dağılmış günbəzlərdən çıxmış kərpiclərin 1830-1831-ci illərdə Daşkənd valisi Ləşkər bəylərbəyinin dövründə tikilmiş və günümüzə qədər gəlib çatmayan “Bəylərbəyi mədrəsəsi”nin tikintisində istifadə edildiyi mənbələrdə bildirilir. Yenə tarixi mənbələrdə mədrəsənin 38 otaqdan ibarət olduğu, ilk, orta və ali təhsil şöbələrinin olduğu qeyd olunur. 1884-cü ildə mədrəsənin bir neçə vəqfiyyəsinin (vəqf nizamnaməsinin) olduğu bildirilir. Nümunə kimi deyə bilərik ki, şəhərdəki 7 dükanın icarə haqqı, 230 dükanın isə torpaq hüququ mədrəsənin vəqfiyyəsində (vəqf nizamnaməsində) olduğu üçün bu gəlirlər mədrəsəyə ötürülürdü. XVIII əsrin I yarısında diqqətsizlik ucbatından bu mədrəsə həm də karvansara kimi istifadə olunurdu. Mədrəsənin həm də karvansara kimi istifadə olunması onun elm mərkəzi statusuna xələl gətirməmişdir. Mavəraünnəhr bölgəsinə elm öyrənmək üçün gələn alimlər Kökəldaş mədrəsəsində qonaq olmuş, həm də orada yaradılmış elmi məclislərdən bəhrələnmişlər. Yarandığı gündən bölgənin ən böyük alimləri bu mədrəsədə təhsil alıblar. Məsələn, Muqimi (Mövlana Muqimi (1850-1903)), Furqət (Zakircan Xal Mühəmmədoğlu (1859-1909)), Xislət (Seyid Heybətullah (1880-1945)), Sidqi Xandayliki (Siracuddin Məxdum Mirzahidoğlu (1884-1934)) və İşan Babaxan ibn Əbdülməcidxan (1858-1957) və başqa bir çox şair, ədəbiyyatçılar, ayrı-ayrı elm adamları bu mədrəsədə təhsil almışdır.
Sovet dövründə Özbəkistanda mövcud olan memarlıq əsərlərinə lazımi diqqət yetirilmədiyindən digər memarlıq sahəsinin şah əsərlərindən olan Kökəldaş mədrəsəsi də xarabalıq görüntüsü almışdır. Hətta onun bəzi divarları sökülmüş, vaxtilə elmin tədris olunduğu sinif otaqları anbara, həyəti isə zibilliyə çevrilmişdir. 1902-1903-cü illərdə Daşkənddən olan xeyriyyəçilərin köməkliyi ilə mədrəsənin təmir-bərpa işlərinə başlansa da, kifayət qədər vəsait toplana bilmədiyi üçün bərpa işləri yarımçıq qalmışdır. 1943-cü ildə baş verən zəlzələdə onun iki minarəsi də dağılmışdır. Lakin Kökəldaş mədrəsəsi 1954-cü ildə az da olsa, təmir olunub.
Bu təmir bəhanəsi ilə mədrəsənin yanında yerləşən Xoca Əhrar mədrəsəsinin daşları sökülərək Kökəldaş mədrəsəsinin təmirində istifadə edilmişdir. Beləliklə, 500 illik tarixə malik Xoca Əhrar mədrəsəsi, bir sözlə, bu şəkildə qurban edilmişdir. Kökəldaş mədrəsəsi Özbəkistanın 31 avqust 1991-ci ildə azadlığını elan etməsindən sonra bərpa edilərək indiki görkəmini alıb. Bu bərpa prosesində Erkin Səid Əhmədov və Nəimata Curayevin xidmətləri böyük olmuşdur. Sovet dövründə təhsil verə bilməyən mədrəsə müstəqillik əldə etdikdən sonra 1991-ci ildə Özbəkistan Müsəlmanları Dini İdarəsinin tabeliyinə verilmiş və 1999-cu ildən yenidən Kökəldaş Orta Məxsus Elm Yurdu adı ilə təhsil sahəsində xidmət göstərməyə başlamışdır.
Özbəkistan Respublikası Nazirlər Şurasının 22 avqust 2003-cü il tarixli 364 saylı qərarı ilə Kökəldaş mədrəsəsindən alınan diplom rəsmi olaraq dövlət tərəfindən qəbul edilməyə başlanmışdır. Bu gün mədrəsə tarixi görkəminə sahib olsa da, sinif otaqları müasir tədris materialları ilə təchiz olunmuşdur. Mədrəsənin daxilində on iki mindən çox kitabı olan zəngin kitabxana da var. Tələbələr mədrəsədə boş vaxtlarında xəttatlıq, nəqqaşlıq və oyma kimi sahələri tədris edən kurslarda iştirak edirlər. Əvvəllər bu mədrəsədə təhsil alan tələbələr mədrəsədə pansionat kimi qalırdılar. 2013-cü ildə Özbəkistan Müsəlmanları İdarəsi tərəfindən “Nazirbek Tələbə Yataqxanası” adlı başqa bir yerdə yer ayrılıb. Hazırda tələbələr dərsdən sonra bu yataqxanada məskunlaşırlar. Bu gün mədrəsədə 215 oğlan tələbə təhsil alır. Kökəldaş mədrəsəsində təhsil müddəti 4 ildir və məzun olan tələbələrə orta təhsil (lisey) haqqında diplom verilir.
Məqalənin əlavələrində mədrəsə haqqında ümumi məlumatlar ayrıca cədvəl üzrə verilmiş və eyni zamanda Özbəkistanın hər yerində dini təhsil verən qurum və təşkilatlar barədə də müxtəlif məlumatlar öz əksini tapmışdır.
NƏTİCƏ
Özbəkistan Respublikası öz müstəqilliyini elan etdikdən sonra bərpa edilən Kökəldaş mədrəsəsi 1999-cu ildə yenidən istifadəyə verilib. Bu gün Daşkəndin həm fiziki, həm də mənəvi mərkəzində yerləşən bu mədrəsə illərlə elmdən uzaqlaşdırılan bölgə əhalisinə xidmətini davam etdirir. Kökəldaş mədrəsəsində təhsil alan tələbələr Özbəkistanın hər yerində keçirilən və Özbəkistan Müsəlmanları Dini İdarəsinin təşkil etdiyi Quran-kərim oxuma və dini bilik yarışmalarında bir çox uğurlara imza atıblar. Mədrəsə hər il məhdud sayda tələbə qəbul etdiyi üçün yüzlərlə tələbə burada təhsil almaq istəsələr də, bu fürsətdən yararlana bilmirlər. 2022-2023-cü tədris ilindən etibarən ilk dəfə əcnəbi tələbələrin qəbuluna başlayan mədrəsə beynəlxalq səviyyədə elm mərkəzi olmaq yolunda möhkəm addımlar atır.
“Özbəkistanda dini təhsil və qədim təhsil mərkəzi: Kökəldaş mədrəsəsi” məqaləsindən
Müəllif: Yılmaz Cankaloğlu
Mütərcim: Əbuəbdirrəhman Xəyyam Qurbanzadə
Redaktor: Əfruzə Həsənova
Operator və korrektor: Məhbubə Kərimzadə
QAYNAQLAR
Akiner, Shirin. (2000). Religion’s Gap: Islam and Central Asia in the 1990’s, Harvard International Review, Winter/Spring. 63.
Bennigsen, Alexandre K. (1997). Sovyetler Birliğinde İslâmî Uyanış ve Bazı Gelişmeler. 56.
Bozkurt, Nebi. (2012). “Medrese” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C.28. İstanbul: TDV Yayınları, 323.
Erol, Mehmet Seyfettin. (2002). Özbekistan Cumhuriyeti, XIX, 641.
Hasanboyev, Ötkir (2014). Özbekistan’da Devlet ve Din Münasebetleri. 30-108.
Hilgers, Irene. (2006). The Regulation and Control of Religious Pluralism İn Uzbekistan, The Postsocioloist Religious Question (Ed: Hann, Chriss), Munster, 87.
Munavvarov, Zohidulla. (2019). Features of The Religious and Spiritual Policy of the Republic of Uzbekistan: Current Trends, Journal Social-Economic and Humanitarian Research, 4/6.
Musahan, Ali Yıldız. (2015). Sovyet Rejiminin Müslümanlar Üzerindeki İnanç, Ahlak ve Aile Politikası, İlahiyatTetkikleri Dergisi, S. 44, Erzurum: 230.
Özaydın, Abdulkerim. (2012). “Türkler’in İslâmiyeti Kabulü”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 47. İstanbul: TDV Yayınları, 478.
Saray, Mehmet. (1993). Özbek Türkleri Tarihi, 56-57.
Sultanov, Omor A. (2009). Muhammed Salih Hoca ve O’nun Tarih-i Cedidâyi Taşkent Eseri, 145.
Tangirov, Obid. (2017). XIX. Asır Sonu XX. Asır Başlarında Taşkent Şehrinin Yerel Eğitim Müesseseleri Tarihi, 38.
Taşdemirci, Ersoy. (1988). Medreselerin Doğuş Kaynakları ve İlk Zamanları, Erciyes Üniversitesi SBE Dergisi, 2-269.
Todua, Zurab. (2005). Özbekistan’da Radikal İslam: Oluşum ve Gelişme Perspektifi, 41-48.
Türkoğlu, İsmail. (2007). “Özbekistan Kültür ve Medeniyeti”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 34. İstanbul: TDV Yayınları, 113.
Yaman, Ali. (2012). Türk Dünyasında İslâm, Sovyet Ateizmi ve Kültürel Süreklilik, Ankara: 23.
Yıldırım, Ahmet. (2012). Orta Asya’da İslâmi İlimlerin Ortaya Çıkışı ve Gelişimi, Orta Asya’da İslâm: Türk’ün Tanrı’sından Tanrı’nın Türk’üne, ed. Muhammet Savaş Kafkasyalı, C. 2, Ankara-Türkistan: SFN Yayıncılık, 647.
“Bir neçə söhbət” kitabından[1] götürülmüş bu məqalədə hidayət imamlarının nöqteyi-nəzərindən şiənin əlamət və xüsusiyyətləri qeyd edilmişdir. Onlar öz şiələrindən gözləntilərini bildirmişlər. Onların əməli davranışlarına dəlalət edən sözləri şiələrin əməli proqramı olmalıdır. Məsələn: “Ənsardan Sə’d adlı bir kişi İmam Sadiqdən soruşdu: “Sənə fəda olum! Qali kimdir?” Buyurdu: “Bizim özümüz haqqında demədiyimiz sözləri bizim barəmizdə deyən şəxslər qalidirlər!” Deməli, sadəcə olaraq kimsə Peyğəmbəri və imamları (əleyhissəlam) sevirəm dediyi üçün onların ardıcıllarından olmaz və bu dostluq ona dünyada və axirətdə heç bir fayda verməz. Əksinə, onun əməli və hərəkəti onların əməli və hərəkəti kimi olmalıdır. Yəni Allaha qarşı günah etməkdən çəkinib Ona itaət etməli, Allahın yasaq etdiyi işlərdən qorunmalı, nalayiq söz və ifadələrdən uzaq durmalı, gözəl xüsusiyyətləri kəsb etməlidir. Yalnız bu halda onların şiəsi olar.
Həqiqi hidayət yolu ilə gedənlərin və Peyğəmbərin xalis davamçılarının yolu olan şiə məktəbi bu illər ərzində bir çox əlavə və dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Belə ki, Allah Rəsulunun və hidayət imamlarının məqsədlərindən uzaqlaşmış və müxtəlif firqələrə və dağınıq fikirlərə bölünmüşdür. Şiə məzhəbinin rəhbərləri Peyğəmbərin Əhli-Beytindən olmuş və mütəvatir rəvayətlərdə onun tövsiyə etdiyi və tapşırıq verdiyi şəxslər olmuşlar. Onlar bu yolda öz canlarından və rahatlıqlarından keçmişlər. Lakin imamların ardıcılları, yəni dünənki və bugünkü şiələr bu prinsipləri dərk etməkdə və onlara əməl etməkdə səhlənkarlıq etmiş və Quranda möminlər üçün vəd edilmiş nəticələrdən məhrum olmuşlar. Bu məqalədə hidayət imamlarının (ə) şiənin səciyyəvi cəhətləri və xüsusiyyətləri haqqında dedikləri bəzi rəvayətləri qeyd edəcəyik. Bəlkə, bu fikirlər şiəliyin əslinə və mənşəyinə qayıtmaq üçün faydalı bir öyüd-nəsihət olsun.
İmam Mühəmmədbaqir (ə) Əhli-Beyt dostu haqqında danışmaq istədikdə buyurur: “Ey Cabir! Bir şəxsin bizim tərəfdarlığımızı qəbul edib biz Əhli-Beyti sevdiyini söyləməsi kifayət edərmi? And olsun Allaha Allahın yasaq etdiyi işlərdən qorunub, Onun əmrlərini yerinə yetirməyən (yəni təqvalı olmayan) və Allaha itaət etməyən şəxs bizim tərəfdarımız deyildir. Ey Cabir! Bizim tərəfdarımız təvazökarlıq, xüşu (yəni qəlbin ilahi qorxu və ehtiramla dolu olması), əminlik (etibarlılıq), Allahı çox zikr etmək, oruc tutmaq, namaz qılmaq, valideynə qarşı xoşrəftar olmaq, qonşularından fəqir, zəif, borclu və yetim olanları qorumaq və onlara baxmaq, doğru danışmaq, Quran oxumaq və insanların yalnız xeyrindən danışmaqla tanınır. Onlar hər sahədə öz tayfalarının ən etibarlı və etimadlı şəxsləridirlər”. Cabir deyir: “Dedim: “Ey Peyğəmbərin övladı! Biz bu gün bu sifətlərə sahib olan bir şəxs tanımırıq”. İmam buyurdu: “Məbada camaatın yolu səni, bir kişinin: “Mən Əlini sevirəm və onun vəlayətini (dostluğunu) qəbul edirəm”, – dedikdən sonra bununla bərabər heç bir fəaliyyət göstərməməkdən ibarət olan bir yola çəkməsin. Əgər bir şəxs “Mən Peyğəmbəri sevirəm” – halbuki Peyğəmbər Əlidən də xeyirlidir – desə, sonra onun sirəsinə (həyat tərzinə) tabe olmasa və Sünnəsinə əməl etməsə, yalnız sevgisinin onun üçün heç bir faydası yoxdur. Allahın yasaq etdiyi işlərdən qorunun və Allahın yanında olana (yəni İslam dininə) əməl edin! Allahla heç bir şəxs arasında qohumluq əlaqəsi yoxdur. Ey Cabir! Allah yanında bəndələrin ən sevimlisi, təqvası ən çox olan və Allaha ən çox itaət edən şəxsdir. And olsun Allaha ki, itaətdən başqa heç bir şeylə Allaha yaxınlaşmaq mümkün deyildir. Nə bizdə Cəhənnəmdən qurtuluşa dair nəsə var, nə də bir şəxsdə Allaha qarşı gətirəcək bir dəlil. Kim Allaha itaət edərsə, o bizim vəlimizdir (yəni bizim dostumuzdur). Kim Allaha üsyan edərsə, o bizim düşmənimizdir. Bizim vəlayətimiz (bizə bağlanmaq və dost olmaq) yalnız əməl və vərə’ (şübhəli şeylərdən belə çəkinmək) ilə əldə edilə bilər (yəni əməli və vərə’si olmayan şəxs Əhli-Beytə dost deyildir)”[2].
Mühəmməd ibn Ərəfə İmam Sadiqdən onun belə dediyini rəvayət edir: “Peyğəmbər (s) buyurmuşdur: “Sizdən kimin mənə daha çox oxşadığını sizə xəbər verimmi?” “Bəli, ey Allahın Elçisi!” – deyə cavab verdikləri zaman Peyğəmbər (s) buyurdu: “Ən gözəl əxlaqa malik olan, daha yumşaq danışan, qohumlarına qarşı daha xeyirxah (xeyriyyəçi) olan, din qardaşlarını daha çox sevən, haqqı müdafiə etməkdə daha səbirli (möhkəm) olan, qəzəbini ən çox boğa bilən, ən gözəl şəkildə əfv etməyi bacaran, razı qaldıqda və qəzəbləndikdə insafı hamıdan çox olan müsəlman mənə ən çox oxşayan şəxsdir!”[3]
Həmçinin Həzzadan, İmam Baqirdən (ə) onun belə dediyi rəvayət olunmuşdur: “Mömin yalnız o şəxsdir ki, razı olduğu zaman razılığı onu günaha və batilə sövq etməsin[4]. Qəzəbləndikdə qəzəbi onu haqqı deməkdən çəkindirməsin. Güc və iqtidar əldə etdikdə gücü onu haqqı olmayan şeyə doğru çəkməsin!”[5]
Mühəmməd ibn Müslim İmam Baqirin (ə) belə dediyini rəvayət edir: “Müxtəlif yolların (yəni müxtəlif davranışların və sözlərin) sizi azdırmasına imkan verməyin! And olsun Allaha bizim şiəmiz Allaha itaət edən şəxsdir!”[6]
Əbuvəhbin rəvayətində deyilir: “Mən İmam Sadiq əleyhissəlamdan soruşdum: “Şiələrlə və bizim yanımıza gedib-gələn, lakin şiə olmayan digər müsəlmanlarla (sünnilərlə) necə rəftar etməliyik?” İmam belə cavab verdi: “Sizə verdikləri əmanətlərini onlara qaytarın, onların lehinə, yaxud əleyhinə şahidlik edin, xəstələrinə baş çəkin və cənazələrinin dəfn olunmasında iştirak edin!”[7]
İbn Vəhb başqa bir rəvayətdə həmin mətləbi İmam Cəfər Sadiqdən soruşduqda İmam (ə) belə cavab verir: “Tabe olduğunuz imamlara baxın! Onlar (imamlar) rəftar etdiyi kimi rəftar edin. And olsun Allaha ki, sizin imamlarınız onların xəstələrinə baş çəkir, cənazələrinin dəfn olunmasında iştirak edir, onların lehinə, yaxud əleyhinə şahidlik edir və əmanətlərini onlara qaytarırlar”[8].
İbn Muskan Həbib Xəs’əmidən belə rəvayət edir ki, o, İmam Sadiqin belə dediyini eşitmişdir: “Vərə’ sahibi olun[9], çalışqan olun, cənazələrin son mənzilə yola salınmasında və dəfn edilməsində iştirak edin, xəstələrə baş çəkin, öz camaatınızla birlikdə məscidlərinizə gedin, özünüz üçün bəyəndiyiniz və sevdiyiniz bir şeyi insanlar üçün də bəyənin və istəyin!”[10]
Zeyd Şəhham İmam Cəfər Sadiqin ona belə buyurduğunu rəvayət etmişdir: “Mənə itaət etdiyini və mənim sözümü əxz etdiyini gördüyün şəxslərə salam de! Sizə Allahın yasaq etdiyi işlərdən (günahlardan) qorunmağı, dininizdə vərə’ sahibi olmağı (şübhəli şeylərdən belə uzaq olmağı), Allah yolunda çalışqan olmağı, doğru danışmağı, əmanəti sahibinə qaytarmağı, uzun zaman səcdədə qalmağı (tuli-sücud) və yaxşı qonşuluq etməyi tövsiyə edirəm. Həzrət Mühəmməd bunları söyləmişdir. Əmanəti sizə etibar edən şəxsin əmanətini ona qaytarın, istər həmin şəxs xeyirxah insan olsun, istərsə də günahkar şəxs. Həqiqətən, Allahın Elçisi (s) sapı və iynəni sahibinə qaytarmağı əmr edirdi. Öz əşirətlərinizlə (ki onlar əhli-sünnə idilər) əlaqə yaradın, onların cənazələrinin dəfn olunmasında iştirak edin, xəstələrinə baş çəkin və haqlarına riayət edin! Həqiqətən, sizdən bir şəxs dinində vərə’ sahibi olsa, doğru danışsa, əmanəti sahibinə qaytarsa və insanlarla gözəl əxlaqla davransa, deyərlər ki: “Bu cəfəridir!” (Yəni İmam Cəfərin ardıcıllarındandır!) Bu məni sevindirər və bütün bunlara görə mən xoşhal olaram. Deyərlər ki: “Bu, Cəfərin ədəbidir!” Əgər bunların əksi olsa, onun bəla və rüsvayçılığı məni əhatə edər. Deyərlər ki: “Bu, Cəfərin ədəbidir!” And olsun Allaha atam mənə deyirdi ki, qəbilənin içindəki Əli şiəsi həmin qəbilənin zinəti olmalıdır. Əmanətə ən çox riayət edən, haqq-hüquqa ən çox riayət edən, ən doğru danışan şəxs olmalıdır. Onlar həmin şəxsi öz vəsiləri seçməli və əmanətlərini ona etibar etməlidirlər. Həmin əşirətdən onun haqqında soruşduqda onlar belə cavab verməlidirlər: “Kim onun kimi ola bilər ki? Əmanətə ən çox riayət edənimiz və ən doğru danışanımız odur!”[11]
Şəhhamdan belə rəvayət olunur: “İmam Sadiqin belə dediyini eşitdim: “Allahın yasaq etdiyi işlərdən (günahlardan) qorunun, vərə’ sahibi olun, çalışqan və doğru danışan olun, əmanətə riayət edin, gözəl əxlaq sahibi olun, yaxşı qonşuluq edin! İnsanları özünüzə doğru təkcə dilinizlə yox, hərəkətlərinizlə də (yəni danışmaqla yox, əməl etməklə də) cəlb edin! Zinət olun, çirkinlik və rüsvayçı olmayın!”[12]
Feyz Kaşani “Vafi” kitabında bu hədisin şərhində belə yazır: “İnsanları özünüzə doğru dillərinizdən qeyri bir şeylə cəlb edin! Yəni insanları özünüzün nümunəvi və haqq yolunuza gözəl əməlləriniz və əxlaqınızla cəlb edin! Həqiqətən, insanlar sizin gözəl həyat tərzinə və düzgün yola sahib olduğunuzu gördükdə, getdiyiniz şiəlik yoluna daxil olmaq üçün nəfsləri onlarla mübarizə aparacaqdır. “Zinət olun, çirkinlik və rüsvayçılıq etməyin!” Yəni bizim üçün zinət olun, çirkin hərəkətlər edib bizim rüsvay olmağımıza səbəb yaratmayın!”
Əbdürrəhman ibn Həccac Bəcəli Mühəmməd ibn Müslimdən, o da İmam Sadiqdən onun belə dediyini rəvayət etmişdir: “Əli əleyhissəlam vali (rəhbər) olduqda minbərə çıxdı və Allaha həmd-səna etdikdən sonra dedi: “And olsun Allaha nə qədər ki, Yəsribdə (Mədinədə) meyvəli xurma ağacım var sizin beytülmalınızdan bir dirhəm belə götürməyəcəyəm. Özünüz düşünün, görürsünüz ki, özüm (beytülmaldan) bir şey götürmürəm; sizə haqqınızdan artıq verməyim mümkündürmü?” Əqil (Kərrəməllahu vəchəhu!) ona doğru qalxıb dedi: “Sən məni Mədinədəki qaradərili bir şəxslə bərabər tutursan?” Əli əleyhissəlam ona dedi: “Otur! Burada səndən başqa danışacaq şəxs yox idi?! Sənin ondan keçmişin (keçmişdə dini qüvvətləndirmək üçün cəhdin) və təqvandan başqa heç bir üstünlüyün yoxdur!”[13]
Feyz Kaşani Həzrət Əlinin Əqilə olan xitabını (müraciətini) belə izah edir: “Əqil – Allah ondan razı olsun! – Əlidən ona bir şey vermədiyinə görə yox, onu qaradərili bir insana bərabər tutmasından şikayət etdi. Həzrət də ona belə cavab verdi: “Ədalət bunu tələb edir!” Hədisdəki “sabiqə” (sibqət, keçmiş) sözü ilə “ondan əvvəl iman gətirmək və hicrət etməkdə ondan irəliyə keçmək” (bir sözlə, ondan əvvəl dini qüvvətləndirmək üçün cəhd etmək) nəzərdə tutulur. Əgər “Bəs nə üçün Həzrət Əli (ə) təqva və sabiqəni (keçmişi) nəzərə alıb əta etməkdə (yəni mal verməkdə) üstünlüyə riayət etmirdi? Nə üçün malı onların arasında bərabər şəkildə paylaşdırırdı?” – deyə sual verilərsə, belə cavab verərik: “Çünki bu, mükafatı ehtiyacların bərabər olduğu dünyada yox, axirətdə veriləcək mövzulardandır”(yəni sabiqə və təqvanın mükafatı dünyada yox, axirətdə veriləcək. …)”
Əbuhəmzə Sumali Həzrət Səccaddan onun belə dediyini rəvayət edir: “Həqiqətən, Allah yanında ən nifrət edilən (ən mənfur) şəxs bir imamın həyat tərzini (yəni söz və üsullarını) qəbul edən, lakin onun əməllərinə tabe olmayan şəxsdir!”[14]
Əli ibn Riab İmam Sadiqin belə dediyini rəvayət edir: “Həqiqətən, biz bir şəxsi bizim bütün əmrlərimizə tabe olmadıqca və bizim müridimiz olmadıqca qüvvətli imana sahib bir şəxs hesab etmirik! Agah olun! Bizim əmrimizə tabe olmağın və ona istəkli olmağın əlaməti vərə’ sahibi olmaqdır. Bununla özünüzü bəzəyin ki, Allah da sizə rəhm etsin. Onunla (yəni vərə’ sahibi olmaqla) düşmənlərimizi utandırın ki, Allah sizi başıuca etsin və sizə həyat bəxş etsin!”[15]
Abdullah ibn Əbiyə’fur İmam Sadiqdən belə rəvayət edir: “İnsanları dillərinizdən qeyri bir şeylə (yəni danışmaqla yox, əməl etməklə haqqa doğru) cəlb edin! Onlar sizin vərə’ sahibi və çalışqan olduğunuzu, namaz qıldığınızı və xeyirxah əməllərlə məşğul olduğunuzu görsünlər. Çünki (insanları haqqa doğru) dəvət edən bu əməllərdir”[16].
İmam Baqir əleyhissəlamın belə dediyi rəvayət olunmuşdur: “Ey şiə tayfası, ey Mühəmməd Əhli-Beytinin şiələri (ardıcılları)! “Orta numruqə” kimi[17] olun; qali (dində və bizim barəmizdə həddini aşan) sizə doğru qayıtsın, tali (sizdən geri qalan) isə sizə qoşulsun!”
Ənsardan Sə’d adlı bir şəxs İmama belə bir sual verdi:
“Sənə fəda olum! Qali kimdir?”
İmam buyurdu: “Bizim özümüz haqqında demədiyimiz sözləri bizim barəmizdə deyən şəxslər qalidirlər! Onlar bizdən deyil, biz də onlardan deyilik!”
Həmin şəxs yenə İmamdan soruşdu:
“Tali kimdir?” İmam belə cavab verdi: “Hidayət yolunu axtarır, xeyirli işlər görür ki, ona görə mükafatlandırılsın!” Sonra üzünü bizə tutub dedi: “And olsun Allaha bizdə Allahın əzabından qurtuluşa dair heçnə yoxdur, bizimlə Allah arasında qohumluq əlaqəsi yoxdur, bizim Allahın üzərində heç bir höccətimiz (dəlilimiz) yoxdur. İtaətdən başqa heç nə ilə Allaha yaxınlaşmaq mümkün deyildir. Kim Allaha itaət edərsə, bizim vəlayətimiz (dostluğumuz) ona fayda verər. Kim Allaha üsyan edərsə, bizim vəlayətimizin onun üçün heç bir faydası yoxdur. Vay halınıza, aldanmayın! Vay halınıza, aldanmayın!”[18]
Deməli, günahkar olsanız, sizin vəlayət iddianız yalandır!
[4] Yəni dostlarından, qohumlarından və hər hansı bir şəxsdən razı olması onların pisliklərinə göz yummasına, o pisliklər qarşısında sükut etməsinə və onların xeyrinə zülm və günah etməsinə səbəb olmasın. Əksinə, çətinliklə olsa da, onları sorğu-sual etsin və haqqı bərqərar etsin.
[5] “Kafi”, “Vafi”, Kitabul-iman vəl-küfr, s. 36-38
[15] “Kafi”, “Vafi”, Kitabul-iman vəl-küfr, Babul-vərə’, s. 64
[16] “Kafi”, “Vafi”, Kitabul-iman vəl-küfr, Babul-vərə’, s. 64
[17] Yəni qarşıda oturanın özünü arxaya, arxada oturanın isə özünü qarşıya çəkib üzərində otura bilmələri üçün qatırın üzərinə qoyulan kiçik balış kimi
MƏRHUM DİNİ RƏHBƏR AYƏTULLAH SEYİD FƏZLULLAHIN MÜƏSSİSƏSİNDƏKİ ŞƏR’İ İDARƏ: “2024-CÜ İL 10 APREL ÇƏRŞƏNBƏ GÜNÜ DÜNYANIN BÜTÜN ÖLKƏLƏRİNDƏ MÜBARƏK FİTR BAYRAMININ İLK GÜNÜDÜR!”
Mərhum dini rəhbər Ayətullah Seyid Fəzlullahın müəssisəsindəki şər’i idarə hicri 1445-ci il (m. 2024-cü il) üçün şəvval ayının başlanmasını dəqiqləşdirən bir bəyanat yayıb. Bəyanatın mətni belədir: “Hicri-qəməri təqvimi ilə 1445-ci ilin (m. 2024) şəvval ayının hilalı 2024-cü il aprel ayının 8-i bazar ertəsi günü Qrinviç saatı ilə 06:21-də, yəni Beyrut şəhəri yerli saatla saat 09:21-də (Bakı vaxtı ilə 10:21-də) doğacaqdır (ictima).
Əlavə edilən sxemdən də göründüyü kimi, bazar ertəsi günü axşam (çərşənbə axşamı gününün gecəsi) ayparanın dünyanın heç bir yerində görünməsi mümkün deyil. Odur ki, aprel ayının 9-u çərşənbə axşamı günü mübarək ramazan ayının otuzuncu gününü tamamlayan gün olacaq.
Çərşənbə axşamı günü axşam (çərşənbə gününün gecəsi) ayparanı Şimali Amerikada, Kanadada, Mərkəzi Amerikada, Cənubi Amerikanın bir çox məntəqələrində, Afrikanın şimal və mərkəzi hissələrində, Avropa və Asiyada çılpaq gözlə asanlıqla görmək mümkün olacaq. Cənubi Amerika və Afrikanın cənubunun bir hissəsində, Asiyanın qərb hissəsində, İrak və digər ərəb ölkələrində, Türkiyə və İranda (həmçinin Azərbaycanda) hava tam buludsuz olduğu və təcrübəli bir müşahidəçi tərəfindən izləndiyi halda ayparanın çılpaq gözlə görünməsi mümkün olacaq. Həmçinin Asiyanın digər məntəqələrində, Avstraliyanın bəzi məntəqələrində, Afrikanın cənub hissələrində və Cənubi Amerikanın cənubunda ayparanın teleskopdan istifadə etməklə görünməsi mümkün olacaq.
Buna görə də ramazan ayının otuz gününün keçməsi ilə yanaşı 2024-cü il aprel ayının 10-u çərşənbə günü şəvval ayının 1-ci günü, yəni Fitr bayramı günüdür.
Bu, Seyid Fəzlullahın söykəndiyi fiqhi əsasa uyğun olaraq da belədir. Seyid Fəzlullahın söykəndiyi fiqhi əsas budur ki, qəti (dəqiq) və adətən yəqinlik ifadə edən astronomik hesablamalara etimad etmək icazəlidir və gecənin bir hissəsində olsa belə, müştərək olduğumuz hər hansı bir ölkədə və ya məntəqədə hilalın görünməsinin mümkünlüyü kifayət edir. Buna əlavə olaraq Seyidə görə adi gözlə görməklə yaxınlaşdırıcı cihaz vasitəsilə görmək arasında heç bir fərq yoxdur, hər iki görmə mötəbərdir.
Bu hökm Yer kürəsinin şərq və qərb hissələrinin hər ikisinə şamil edilir.
Allahdan istəyirik ki, bu bayramı İslam dünyası üçün xeyirli və bərəkətli qərar versin, müsəlmanların sözünü bir yerə toplasın və mövqelərini birləşdirsin, onların cəmiyyətindən fitnə-fəsadı aparsın və ölkələrini sionistlərin, Amerikanın, Böyük Britaniyanın, Atlantika İttifaqının (NATO), digər istismarçı qüvvələrin işğalından və yerli zalımların zülmündən azad etsin!”
Allahdan istəyirik ki, bu bayram günü bütün azərbaycanlılar arasında xeyirə və haqqa açılış günü olsun! AMİN!
Qırmızı rəng: hilalın görünməsinin qeyri-mümkün olduğu bölgələr.
Rəngsiz: hilalın görünməsinin qeyri-mümkün olduğu bölgələr.
Tünd-göy: hilalı yalnız teleskopdan istifadə etməklə görmək mümkündür.
Çəhrayı (gülü, açıq gül rəngli): hilalı teleskopdan istifadə etməklə, hava tam buludsuz olduğu və təcrübəli bir müşahidəçi tərəfindən izləndiyi halda adi gözlə görmək mümkündür.
Yaşıl: hilalın adi gözlə görünməsinin mümkün olduğu bölgələr.
İzah: Ayətullah Seyid Əli Sistaninin və Seyid Əli Xamənəinin müqəllidlərinin də Fitr bayramını 2024-cü il aprel ayının çərçənbə günündə (10 apreldə) qeyd edəcəkləri gözlənilir. Hər iki dini rəhbərin fiqhi rəyinə əsasən ayın əvvəlinin sübuta yetməsi üçün hilalın mükəlləfin yaşadığı şəhərin üfüqündə, yaxud həmüfüq şəhərlərdə, yaxud yaxın üfüqlü şəhərlərdə görünməsi şərtdir. Yuxarıdakı açıqlamaya əsasən 2024-cü il 9 aprel günü axşam Günəş batarkən bütün Asiya qitəsində (yəni bizim üfüqümüzdə və bizim üfüqümüzə yaxın olan üfüqlərdə) ayparanın həm çılpaq gözlə, həm də müxtəlif yaxınlaşdırıcı vasitələrlə görünməsi mümkün olacaq. Deməli, hər iki dini rəhbərin 10 aprel çərşənbə gününün Fitr bayramı günü olduğunu elan etməsi gözlənilir.
Хутбейи-Шабанийа – это проповедь-хутба о достоинствах месяца Рамадан, прочитанная Пророком (мир ему и благословение Аллаха!). Поскольку эта проповедь была прочитана в последнюю пятницу месяца Шабан, она была известна как Хутбейи-Шабанийа (проповедь месяца Шабан). Проповедь призывает мусульман правильно относиться к своим подчиненным, тем, кто от них зависит и тем, кто в них нуждается, контролировать свои глаза, уши и каждое промолвленное слово, читать Коран, посылать благословения Пророку и вспоминать Судный день. В конце проповеди Пророк (мир ему и благословение Аллаха!) ответил на вопрос, заданный Его Светлостью Али, и заявил, что лучшим деянием в месяц Рамадан является воздержание от всего, что считается грехом.
Эту проповедь Пророка (мир ему и благословение Аллаха!) передал Имам ар-Рида (а) посредством цепочки передатчиков – предыдущих имамов – доходящей до Имама Али. Древнейшим источником этой проповеди является книга «Достоинства Амира аль-муминина (да будет мир с ним!)», написанная Ибн Укда Куфи (332 г. н. э. – 944 г. н. э.). Другими важными источниками, из которых была передана проповедь, являются:
1. «Уйуну-ахбар ар-Рида(а)» (т. 1, стр. 295–297, Шейх Садук);
2. «Амали» (с. 93–96, Шейх Садук);
3. «Икбал» (т. 1, стр. 2, 3, Сайид ибн Тавус).
Шейх Аббас Кумми также передал большую часть этой проповеди в книге «Мафатих аль-джинан» в начале раздела «Достоинство благословенного месяца Рамадан» из труда Шейха Садука «Амали» и считал свой документ достоверным, авторитетным.
ТЕКСТ ПРОПОВЕДИ
Шейх Садук, опираясь на достоверный источник (санад) передает от Имама ар-Риды, его предков и его Светлости Али (мир ему и его потомкам!): «Пророк (мир ему и благословение Аллаха!) однажды прочитал нам такую проповедь-хутбу: «О люди! Воистину, месяц Аллаха приближается к вам с изобилием, милостью и прощением. Пред Аллахом этот месяц самый ценный. Его дни — лучшие из всех дней, ночи —лучшие из всех ночей, а часы – лучшие из всех часов. Это такой месяц, в котором вы приглашены на божественный пир (в гости) и причисляетесь к тем, кто пользуется божественной благодатью (святые-авлия). В этом месяце дыхание ваше – поминание-зикр, ваш сон – поклонение, а ваши благие деяния и молитвы принимаются. Поэтому с искренним намерением и чистым сердцем попросите вашего Господа даровать вам успех в соблюдении поста и чтении Корана. Ибо тот, кто будет лишен благословения и прощения Аллаха в этот великий месяц, поистине несчастен. Будучи голодными и испытывая жажду в этот месяц, помните о голоде и жажде Судного дня.Подавайте милостыню бедным и неимущим, уважайте старших, будьте милостивы к младшим, поддерживайте родственные связи, берегите язык, отводите свои взоры от всего, на что запрещено смотреть и берегите свой слух от слов, которые запрещено слушать! Будьте милосердны к сиротам, дабы к вашим сиротам тоже проявили милость. Покайтесь перед Аллахом в своих грехах и взывайте к Нему, подняв руки во время молитвы, поскольку это лучшее время – когда Всевышний Аллах с милостью смотрит на Своих рабов, отвечает, когда они открывают Ему свои тайны, а когда они зовут Его, Он говорит им: «Ляббейк» («Что вы прикажете? Я готов к исполнению»). Когда же они молят Его, Он не оставляет их молитвы без ответа.
О люди! Ваши души – заложники ваших деяний, освободите их покаянием. На плечах ваших груз грехов, облегчите его долгими земными поклонами. Знайте, что Всевышний Аллах поклялся Своей честью, что не накажет верующих, которые молятся и падают ниц, и что Он не устрашит их огнем в день, когда они предстанут перед Ним.
О люди! Кто из вас угостит постящегося верующего во время разговения в этом месяце, тому будет записана награда, словно он освободил раба. Ему также будут прощены прошлые грехи».
В этот момент послышался голос: «О Посланник Аллаха! Не у всех есть такая возможность».
Пророк (мир ему и благословение Аллаха!) сказал: «Защити себя от огня пусть даже половиной финика! Защити себя от огня, хотя бы глотком воды!»
О люди, кто из вас украсит свою нравственность в этом месяце, тот с легкостью перейдет мост Сират в день, когда ноги будут соскальзывать с него. Кто облегчит работу своей прислуге в этом месяце, тому Аллах облегчит допрос (Судного дня). Кто удержится от плохого деяния в течение этого месяца, от того Аллах удержит Свой гнев в Судный день. Кто проявит милосердие к сироте в этом месяце, того Аллах в День Воскресения причислит к почитаемым рабам Своим. Кто вступит в контакт со своим родственником в этом месяце, к тому Аллах будет милостив в День Воскресения. Кто оборвет родственные связи в этом месяце, того Аллах лишит Своей милости в День Суда. Тому, кто в этом месяце совершит мустахаб намаз-молитву (необязательная, дополнительная молитва) Аллах дарует свободу от Адского огня. Тому, кто в этом месяце совершит одну обязательную молитву, будет дана награда человека, совершившего семьдесят обязательных молитв в другие месяцы. Кто пошлет мне больше благословений-салават в этом месяце, тому Аллах увеличит вес (благих) дел в тот день, когда их вес будет легким. Тот, кто прочтет аят Корана в этом месяце, получит награду человека, который полностью прочитал его в другие месяцы.
О люди! Врата Рая открыты в этом месяце. Попросите своего Господа, чтобы Он не закрывал их пред вами. Врата Ада закрыты в этом месяце. Молите своего Господа, чтобы не открывал эти врата для вас. В этом месяце шайтаны закованы в цепи. Просите своего Господа, чтобы шайтаны не господствовали над вами».
Амир аль-муминин Али (а) сказал:«Я встал и спросил: «О Посланник Аллаха, совершение какого деяния считается самым лучшим в этом месяце?»
Пророк (мир ему и благословение Аллаха) ответил: «О Аб аль-Хасан, самое лучшее деяние в этом месяце – сторониться всего, что запретил Аллах! …» («Амали», стр. 93–96, Шейх Садук).
ВЫВОД
В месяц рамадан:
1. Настоятельно рекомендуется не лишать себя возможности быть прощенным и достичь божественного милосердия.
6. Интересуйтесь положением нуждающихся и пожилых людей, а также тех, кто находится под чьей-то властью и волей, и помогайте им в соответствии с их положением.
7. Поддерживайте родственные связи.
8. Угостите постящегося пусть даже половиной финика и глотком воды во время разговения.
9. Контролируйте глаза, уши и язык.
10. Особое внимание уделяйте молитве-намазу, покаянию, молитве-дуа и просите прощения грехов.
11. Читайте Коран.
12. Посылайте много благословений-салават Пророку (мир ему и благословение Аллаха!).
13. Будьте добрыми и нежными.
14. Не совершайте плохих деяний, никого не притесняйте, не будьте жестокими и беспощадными к людям.
Внимание: Шейх Садук (да будет милость Аллаха к нему!) передает, что, когда наступил месяц Рамадан, Пророк (мир ему и благословение Аллаха!) освободил всех пленников и дал каждому бедняку то, что он желал.
muselmanqadin.az 