İzabel Eberhardt Avropada İslamı qəbul edən qadınların, bəlkə də, ən birincisidir. Öz dövrü və mühiti üçün həddindən artıq orijinal, fərqli və bir qədər də qəbuledilməz olan bu qadın hələ də bütün dünya üçün sirr olaraq qalmaqdadır. Təsadüfi deyilldir ki, onu həyat tərzi, fəaliyyəti, baxışlarına görə “əsrarəngiz”, “qəribə”, “anarxist” kimi adlarla xatırlayırdılar. O, həqiqətən də, çox maraqlı və təzadlı bir ömür yaşamışdı. Elə buna görə də onun haqqında bu gün də müxtəlif şayiələr söylənilməkdədir.

Anası Natalya Nikolayevna Merder Sankt-Peterburqun adlı-sanlı Eberhardt nəslinə mənsub olan, lüteran təriqətli  xristian, atası – Pavel Karloviç Merder isə 1812-ci il müharibəsi veteranı, Rusiyada bir çox yüksək vəzifələrdə, o cümlədən senator vəzifəsində də çalışmış əsilzadə zadəgan idi. Lakin İzabel sərbəst düşüncəsi, ağlı və kamalı ilə daha çox atalığı Aleksandr Trofimovskiyə çəkmişdi. Oxumağa davam et →

Lahor Əhmədiyyə hərəkatının “Sülh Mesajı” (Paigham Sulh) adlı kitabından tərcümə edilmış 13 fevral 1963-cü ildə Mövlana Yaqub Xan tərəfindən yazılmış bir məqalənin belə bir başlığı var: “İslamı qəbul etmiş Şotlandiyalı Leydi Kobaldın İslam qaydalarına uyğun dəfn mərasimi. Bir Şotland dağının zirvəsində müsəlman qəbri. Baş daşında bu sözlər həkk olunub: “Allah göylərin və Yerin nurudur”.

Öz ata yurdunda vəfat etmiş bu xanım İnvernesdən 60 mil aralıda yerləşən çox böyük bir malikanəsinin mərkəzində – uca bir təpədə üzü Məkkəyə doğru dəfn edilməsini vəsiyyət etmişdir. Dəfn zamanı imamlıq edən Şeyx Mühəmməd Tufayl 30-40 adamın iştirak etdiyi bu mərasimdə xanımın vəsiyyətinə uyğun olaraq heç bir xristian nazirinin iştirak etmədiyinin şahidi olub. Dəfndə ərəbcə dualar, o cümlədən Qurandan müəyyən ayələr oxunub. Baş daşında ərəbcə yazılmış “Allahu nur-us səmavati vəl ard” sözləri də Leydi Kobaldın vəsiyyətinə görə qeyd olunub.

Şotlandiyanın Danmor qrafının ən böyük qızı olan Leydi Evelin Zeynəb Kobald (1867-1963) böyük gücə və muxtariyyata sahib idi. O, etnik milli mənsubiyyəti, əcdadları ilə ifrat dərəcə fəxr edən və ingilisləri özündən aşağı səviyyədə görən, Şotlandiyanın tipik zadəgan sinfinə mənsub bir xanım idi. Uzaq bir məkanda böyük ixtiyara sahib, müstəqil fikirli bir xanımı İslam dini hidayət etdi və gerçək Allahı ona tanıtdı və sevdirdi. Yüksək bir zirvədə və zadəganların hüzurunda bu bəyannamə ilə insanlara həqiqəti çatdırdı: “Allah göylərin və Yerin nurudur”.

Leydi Kobald həcc mərasimini icra edən ilk britaniyalı, bəlkə də, ilk qərbli xanım-zəvvar olub. Öz təəssüratlarını və qazandığı təcrübəni “Məkkə ziyarəti” (Pilgrimage to Mecca) adlı kitabında qeyd etmişdir. Onun “İlluziya ölkəsi-Kenya” (Kenya, A Land of Illusion) adlı kitabı da var.

Londonun “The Times” və “Daily Telegraph” qəzetləri xanım haqqında nekroloq dərc etdirib. Onun İslamı necə qəbul etməsi haqqında fikirləri və fotoşəkli “Bizim seçimimiz İslamdır” (“İslam Our Choice”) kitabının 171-ci səhifəsində yerləşdirilib.

Həcc ziyarətini 1933-cü ildə yerinə yetirib. Ərəbcə çox yaxşı danışa bilirdi. Onun kitabxanasında ərəb sufizminə aid kitablar və 1917-ci il nəşrli Mövlana Mühəmməd Əlinin ingilis dilinə tərcümə etdiyi Quran-kərim tapılıb. 1929-cu ildən dul qalıb və yenidən ailə həyatı qurmayıb.

“The İslamıc Review” (İslami Baxış”) jurnalında 1933-cü il 14 dekabrda Mühəmməd Peyğəmbərin (s) mövludu şərəfinə Böyük Britaniyanın Müsəlman Cəmiyyəti tərəfindən Londonda keçirilmiş təntənəli gecədə Leydi Kobaldın məruzəsi dərc olunub. Həmin yığıncaqda xanım ev sahibəsi kimi çıxış edib. Peyğəmbərin həyatı barədə söylədiyi möhtəşəm çıxışı ilə yanaşı Məkkə və Mədinə şəhərlərinin şəkillərini slayd şəklində çıraqla divarda göstərərək zalda iştirak edənlərdə canlı təəssürat oyadıb. Eyni zamanda Hira mağarasını, Peyğəmbər məscidini, Kəbəni, Məscidül-Əqsanı, Cəbəl Ühüdü və Peyğəmbərin həyatı ilə bağlı Məkkə və Mədinənin müxtəlif yerlərinin təsvirini göstərib. Bu qısa vaxt ərzində Hz. Mühəmmədin (s) olduğu müqəddəs yerləri müsəlmanlara  bir daha xatırladıb, qeyri müsəlmanların yaddaşında isə silinməz iz qoyub. Onun söylədiyi çıxışından aşağıdakı sətirləri qeyd etmək istərdik:

“Xanımlar və cənablar, xüsusilə mənim müsəlman bacı və qardaşlarım! Peyğəmbərin (s) doğum günü ilə əlaqədar qeyd edilən bu gecəyə xoş gəlmisiniz! Bildiyiniz kimi bir neçə ay əvvəl mən Məkkə ziyarətində olmuşam və Peyğəmbərimizin doğulduğu və ilk 40 ilini yaşadığı müqəddəs yerləri görmüşəm. Ona hələ o zamanlar Əl-Əmin ləqəbi verilmişdi, çünki onun heç vaxt vədinə xilaf çıxdığı, yalan danışdığı, yoldaşlarını pis vəziyyətdə qoyduğu görünməmişdır. Hər zaman azyaşlı uşaqlara mehribancasına yanaşar, onlarla xoş rəftar edər və ehtiyac içində olanlara kömək əlini uzadardı. O dövrdə bütlərə tapınan, insan qurbanı tələb edən, öz qız övladlarını diri-diri torpağa basdıran cahillərin əməllərinə qəzəblənər və buna çox təəssüflənərdi. İlk dəfə bəşəriyyətə elçi-peyğəmbər olaraq seçilməsi bəyan olduğu Hira mağarasında həmin günə qədər tənha qalıb Rəbbinə dua edərdi. Peyğəmbərlik əmrini ilk olaraq xanımı Xədicəyə və daha sonra ona ən yaxın olan qohumlarına bildirir. Bütlərə inanan insanları Allah üçün ibadətə yönəltmək olduqca çətin bir iş idi. O bilirdi ki, öz qəbiləsi – Qüreyş ən qatı düşməni olacaq. Buna baxmayaraq bu sözlərlə ətrafındakı insanlara müraciət etdi: “Əgər məni doğru danışan, həqiqəti söyləyən bir insan kimi tanıyırsınızsa, məni dinləyin. Siz, ey yeganə qudrət sahibinin yaratdığı insanlar, həyat karvanınız bir gün sizdən uzaqlaşacaq və ölüm sizi haqlayacaq. Sahib olduğunuz hər şeyi tərk etməli olacaqsınız. Sizinlə əbədi qalan yalnız bu dünyada etdiyiniz əməlləriniz olacaq. Tərifə layiq olan yeganə varlıq Allahdır ki, Onun adları təkrar olunmağa dəyər. O, xidmət edilməyə layiq bir əzəmət sahibidir. Yalnız Onu düşünün, Onun hüzurunda əyilin. Yalnız Ona inanın, Ondan qorxun. Onunla heç kim müqayisə edilə bilməz, Onun izni olmadan heç kim və heç nə var ola bilməz. Buna görə də Allahla sizin aranızda olan vasitəçinin – Peyğəmbərin sözlərinə əhəmiyyət verin”.

Bundan sonra Hz. Mühəmmədin (s) keşməkeşli, çətin həyatı başlayır. Tərəfdarları şəhid edilir və ya ağır işgəncələrə məruz qalır. Nəhayət, Mədinəyə hicrət edir. Artıq ona itaət edən müsəlmanlarla asi olan kafirlərə qarşı 10 il davam edən cihad dövrü başlayır. Nəhayət, öz missiyasını sona çatdırır və bütpərəstliyə son qoyulur. Peyğəmbər (s) qələbə ilə Məkkəyə qayıdır. Onu nə qədər uca tutaraq bir kral kimi hörmət etsələr də, yenə öz sadə həyatına davam edir. Allahın Rəsulu öz davamçılarına vəsiyyət edərək onları elm öyrənməyə, həyat hadisələrinə şüurlu yanaşmağa çağırır və buyurur ki, “alimin mürəkkəbi şəhidin qanından daha dəyərlidir”. Çünki elm bizim yaxşını pisdən (haqqı batildən) ayırma bacarığımız, Allaha gedən yolu işıqlandıran bir nur, əsl səadətimizə çatmaq üçün bir vasitədir, düşmən əleyhinə istifadə etdiyimiz silahdır”. Onun davamçıları İslam dinini nəinki Asiyada, hətta Misir, Şimali Afrika, İspaniya və Cənubi Avropada yayaraq müxtəlif universitet, məscid, xəstəxanalar və şəhərlərdə məktəblər təşkil edib və öz imanlarına sarılaraq İslam dinini sivilizasiyanın fənəri kimi əllərində tutaraq xürafat və nadanlıq içində boğulan, qaranlıq Avropaya işıq salmışdılar.

Mühəmməd (s) bu dünyada ən böyük Peyğəmbər və şəxsiyyət olub. Biz müsəlmanlar Qurandan və ondan nümunə götürərək həyatımızı onun görmək istədiyi kimi imanla yaşamağa çalışmalıyıq, çünki o bilirdi ki, bəşəriyyətin yaralarını məhz İslam dini sağalda bilər”.

Gülnarə Məmmədova  

“Mən Quran-kərimi oxuyanda içimə ilham dolur, sevinirəm və üzüm təbəssümə qərq olur. Ona görə də mənim üzüm, demək olar ki, hər zaman gülür. Axı Peyğəmbərimiz (s) də “İnsanlara heç bir şey verə bilmirsinizsə, heç olmasa, təbəssüm bəxş edin”, – deyə buyurub. Tutqun və kədərli sima İslamdan deyil. Bu, sanki yaranmış vəziyyətə görə Allaha irad tutmağa bənzəyir. Nə yaxşı ki, bu dini vaxtında qəbul etdim və Allahın doğru yolunu seçdim, bunu həyatımda edə bildim. Müsəlman olduğum üçün elə xoşbəxtəm ki!”

Rus zadəgan əsilli, xaç suyuna salınmış və provoslav əqidəli həqiqi xristian qadın Valeriya Mixaylovna Poroxova artıq müsəlmandır. İslam dinini qəbul etdikdən sonra özünə İman ləqəbi götürərək çoxsaylı rus oxucu kütləsini Quran-kərimin ilk dəfə şeriyyət dilində tərcüməsi ilə tanış edən ilk mütərcimdir. Bununla da müqəddəs kitabın yalnız izah və təfsirlərini deyil, eyni zamanda onun möcüzəsini, ruhunu da çatdırmağa çalışan və buna nail olan bir alimdir.

Müsəlman kişilərlə izdivacdan sonra İslamı yeni qəbul etmiş bir çox qərbli qadınlar kimi ixtisasca linqvist olan, Rusiyanın iri ali təhsil ocaqlarından birində ingilis dili və ədəbiyyatından dərs verən və tamamilə başqa planlar düşünən Valeriyanın da İslamla tanışlığı suriyalı aspirant Mühəmməd Səid ər-Roşd ilə ailə həyatı qurduqdan sonra başladı. Evlənərkən “hər kəs öz dinində azaddır”, – prinsipi üzrə anlaşma qəbul etsələr də, müsəlman mədəniyyətinin beşiklərindən olan Suriya məişəti, Dəməşq ənənələri ona təsirsiz qalmır. “Müsəlman cəmiyyətində ailə müqəddəsdir, mən Suriyaya uzaq və çox yabançı bir ölkədən gəlmişdim və müsəlman da deyildim, amma ərimin ailəsi, yaxınları məni baş tacı kimi qəbul etdilər. Orada yaşadığım bu qədər zaman ərzində qaynatam bir dəfə də olsun, mən süfrəyə oturmadan əlini çörəyə uzatmadı”. Bu doğmalığı Valeriya yalnız xalqdan, cəmiyyətdən deyil, tanışlıq məqsədi ilə ingilis və alman dillərində oxumağa başladığı Quran-kərimdən də görür: “Onun məzmunu məni çox sarsıtdı. Qəlbimi özünə əsir etdi, içərimdən “rus oxucusunu bu gözəllikdən məhrum etmə, bu mesajı onlara da çatdır” kimi çağırışlar hiss etdim”.

Quranın orijinalda olduğu qaydada və üslubda, 12 il ərzində tərcümə edib başa çatdırdıqdan sonra “Əl-Əzhər” universitetində təqdimat mərasimində zalda olan alimlərdən biri ayağa qalxaraq “Əgər Quran, həqiqətən də, budursa, mən artıq müsəlmanam”, – dedi. İman Valeriyanın “Allah kəlamını orijinallığı ilə” tərcüməsi, həqiqətən də, İslam dünyasında və elm aləmində böyük əks-səda yaradır. Bundan sonra Poroxovanın özünün də İslamı qəbul etməsi hər kəsi heyrətə salır. Rus zadəgan əsilzadəsi, təmiz və köklü provoslav xanımdan belə addımı heç kim gözləmirdi. Təbii ki, onu bu addımı atmağa sövq edən başqa səbəblər də var idi. Əgər Quran ona ruhi-mənəvi qida verirdisə, yaxından müşahidə etdiyi müsəlman cəmiyyətində qadının yeri və ona olan münasibət, dəyər və prinsiplər Valeriyanı praktiki tərəfdən valeh edirdi. Ona “mədəni və sivil cəmiyyətə alışmış bir qadına ənənəvi müsəlman qaydalarının hökmranlığı altında yaşamaq çətin olmadımı?” – sualı verilərkən “Bir rus insan üçün sivil müsəlman cəmiyyətində yarana biləcək yalnız bir “problem” var – o da bazarda alkoqol və donuz ətinin satılmaması”, – cavabını vermişdi. Müsəlman ailəsində vəzifələrin bölüşdürülməsi məsələsinə isə Valeriya xüsusi heyranlıqla cavab verir: “Adətən, bu, belə olur: ailəni kişi dolandırır, qadın isə ailədaxili təsərrüfatı idarə edir, yemək hazırlayır, uşaq tərbiyə edir, evi elə bir mükəmməl təmizlikdə saxlayır ki, döşəmənin istənilən yerində yemək yeyə bilərsən. Hətta dükanlara da kişi gedir. Qadın onunla yalnız o məqsədlə gedər ki, istədiyi mala, ərzağa əlini uzadaraq ərinə göstərsin, vəssalam. Kişi xərcini ödəyir və yükü özü daşıyır, qadın isə kiçik çantasını gəzdirir. And içə bilərəm ki, orada yaşadığım 9 il ərzində çörəyin qiymətinin nə qədər olduğunu bilmədim, bunu öyrənməyə ehtiyac olmadı”.

Buna görə də müsəlman qadının geyim, ailə, məişət mövzusunda guya məhrumiyyət və diskriminasiyalara düşar olması haqda qəlibləşmiş fikirlərə yuxarıda göstərilənləri İman Valeriya həmişə nümunə gətirir. Bunun hüquq pozuntusu yox, “dəyərli bir varlığın qorunması”, qadına zinət adı verən Peyğəmbərimizin (s) qoyduğu bir ölçü olduğunu çatdırmağa çalışır. Müsəlman qadınlara səslənərək “kişiləri seksual keyfiyyətlərinizlə əldə etməyə çalışmayın, bunlar müvəqqətidir, onları maneralarınız, ağıl və tərbiyənizlə cəlb edin. Onlarda yalnız fiziki anlamda yox, həm də əqli mənada şəhvət yaratmağa çalışın”, – deyir.

Son olaraq “İslamı qəbul etməklə öz əqidənizə xəyanət etdiyinizi düşünmürsünüzmü?” – sualına verdiyi cavaba diqqət edək: “Düşünmürəm. İman – dini bağlılıqdan fərqli bir həqiqətdir. Yaradana iman ya olur, ya da olmur. Sadəcə dildə özünü imanlı adlandırmaq və dini yasaqlarla yaşamaq – insan üçün yükdür. İmana bir təsisat kimi deyil, ilahi varlığın ruh vasitəsilə qavrayışı kimi baxın. Öncə iman və yalnız bundan sonra qanunu düşünmək lazımdır, əksinə deyil”.

Zəhra Süleyman-Kıstı