Əsrimizin siyasi xadimlərindən biri və İslam mübarizəsinin mücahidi Aliya İzzətbeqoviçin həyat yoldaşı, Bosniyanın anası Xalidə İzzətbeqoviç… O, II Dünya Müharibəsi dövründə yaşamış, uşaqlıq illəri müharibənin dəhşətləri içərisində keçmiş, daha sonra Titonun dövründə əsarətdə olmuş, həbs edilmiş, sonra həbsdən azad olunmuş, hədə-qorxularla dolu olan bir həyat sürmüşdür. Əzab-əziyyətlər içərisində keçən həyat yolunda ömür-gün yoldaşının yeganə dəstəkçisi olmuşdur. Eyni ilə “Səadət Əsri”ndə Hz. Xədicə və Hz. Fatimə kimi.

Xalidə İzzətbeqoviç 1926-cı il iyun ayının 20-də Sarayevonun yaxınlığında olan Könitz qəsəbəsində müsəlman əsilli bir ailədə dünyaya gəlmişdir. Qız İnstitutunun Ailə və Evlilik fakültəsinin məzunu olmuşdur. 1946-cı ildə Aliya İzzətbeqoviçlə nikah bağlayacaqları gün həbs edilmişlər. Səbəb isə birlikdə yayımladıqları “Mücahidlər” jurnalı idi. Kommunist hökuməti qanunsuz yayım həyata keçirmək bəhanəsi ilə jurnalı bağlamış və onları həbs etmişdir. Çox keçmədən Xalidə xanım azadlığa buraxılsa da, Aliya İzzətbeqoviç 3 il azadlıqdan məhrum edilmişdir.

Həbsxanaya düşdükdən sonra belə bir an da olsun peşmanlıq hissi keçirməyən Xalidə xanım özünü Allaha daha da yaxın hiss etmiş və fəaliyyətini daha da ciddi bir şəkildə davam etdirmişdir. Aliya bəy həbsxanadan çıxandan sonra onunla ailə qurmuş və birlikdə islami yayım fəaliyyətinə yenidən başlamışlar. 1990-cı ildə Aliya bəy qurduğu “Demokratik Hərəkat Partiyası” tərəfindən prezident seçilmişdir.

Əvvəllər Xalidə xanım İslam qanunlarına uyğun olaraq örtünmək istəsə də, dövlət məmurları və polis tərəfindən hədələnərək bu hərəkətinə mane olmuşlar. Yalnız Aliya bəyin Partiyası seçkilərdə qalib gələndən sonra Xalidə xanım örtünmüşdür.

Kommunist rejimi dağıldıqdan sonra azadlığa qovuşmuş, öz ölkəsində İslami dəyərləri azad bir şəkildə müdafiə edib bu dəyərləri yaşatmaq istərkən Bosniya üfüqlərinə yenə də bir fəlakət üz verdi. Xalidə xanım çox keçmədi ki, xalqını yenə də qorxulu bir fəlakətin, tarixin ən qanlı və vəhşi bir müharibəsinin içində gördü.

Müharibənin dəhşətlərini, məzlum və günahsız insanların, təcavüzə uğrayanların bütün ağrı-acılarını ürəyində daşımağa başladı Xalidə xanım. Ancaq nə onun özü, nə də həyat yoldaşı yorulub-usanmadılar. Heç bir zaman Quran-kərimdən ayrılmadılar, çünki ilahi vədə inanırdılar.

Böyük mübarizələr böyük insanlar tələb edir. Eləcə də böyük insan olmaq üçün böyük hadisələrin imtahanından keçmək lazımdır. Dözümlü ürək, əziyyətlərə səbirlə davam gətirmək, vəfa, fədakarlıq – bu keyfiyyətlərin hamısı Xalidə xanımda artıqlaması ilə var idi. Xalidə xanım təkcə üç övladının deyil, bütün Bosniyanın və bosniyalıların – şəhidinin də, qazisinin də anası idi. O, şəfqət qəhrəmanı, həqiqi bir ana idi. İmkan tapan kimi ön cəbhənin ən qaynar nöqtələrinə gedərək bosniyalı əsgərlərlə görüşür, onlara mənəvi dəstək olurdı.

O, ailəsindən, uşaqlarından, vətənindən ayrılıb İstanbula köçmək məcburiyyətində qalan, lakin burada da Bosniya üçün, bosniyalılar üçün gecəsini gündüzünə qataraq çalışan bir qəhrəman olmuşdur.

İstanbula gəldiyi gündən bosniyalı qaçqınlar üçün salınmış düşərgə və xəstəxanalara gedir, elə onlarla birlikdə gününü başa vurur, Bosniyaya yardım göstərmək və oradakı övladlarına dəstək olmaq üçün dəridən-qabıqdan çıxırdı.

Xalidə xanım İstanbulda toxucu qadınlardan ibarət bir dərnək yaratmış və bosniyadakı əsgərlərə on min dəstə yaxın paltarın toxunub göndərilməsini təşkil etmişdir. Bundan başqa, təcavüzə məruz qalmış qadınların müalicəsi ilə şəxsən məşğul olmuş, onları ailələrinə qovuşdurmuş, subay qızların ailə qurmasına şərait yaratmış, onların mənəvi yükdən azad olmaları üçün əlindən gələni etmişdir. Müharibə qurtarandan sonra o, Bosniyaya Quran və təfsir kitablarının göndərilməsini təşkil etmişdir.

Onun kimi xanımlara “First Lady” (“Birinci xanım”) deyirlər. O isə prezident xanımı olmağın üstünlüklərini yaşamaq əvəzinə, bu məqamın yalnız məsuliyyətini çiyinlərində daşımışdır.

İnanırıq ki, Bosniyanın mübarizəsi tarixə çevrildiyi zaman Xalidə xanımın da adı tarix kitablarında layiqli yerini tutacaqdır.

Kifayət Həsənli

“Onlar Allaha, axirət gününə inanır, yaxşı işlər görməyi əmr edir, pis əməllərdən çəkindirir və xeyirli işlər görməyə tələsirlər. Onlar əməlisaleh şəxslərdəndirlər”. (“Ali-İmran”, 114)

Sanki səadət əsrindən dövrümüzə düşən bir ulduz və yüksək zirvədə dayanan şəxsiyyətlərdən biri – Sürəyya Yüksəl.

O, 1954-cü ildə Bitlisdə dünyaya gəlmişdir. Atası İslam aləmində yaxından tanınan, ömrünü Quran xidmətinə həsr edən mərhum Molla Sədrəddin Yüksəl, anası Saratə xanım idi. Şəxsiyyəti və mübarizəsi ilə Türkiyə müsəlmanları üçün sönməyən bir məşəl olan qardaşı Mətin Yüksəl 1979-cu ildə Fatih məscidində şəhid olmuşdur.

Sürəyya Yüksəl orta məktəbi və liseyi Bitlisdə bitirmiş, 1966-cı ildə ailəsi ilə birlikdə İstanbula köçmüşdür. 1971-ci ildən etibarən Fəzilət Quran kurslarında oxumuş, sonra isə orada müəlliməlik etməyə başlamışdır. Bu kursda və sonralar özünün təsis etdiyi “Suffə” adlı kursda iyirmi beş il ərzində təfsir dərsləri keçmişdir. Özündən sonra isə onun yolunu davam etdirəcək böyük bir tələbə ordusu qoyub getmişdir.

İstanbul universitetinin astronomiya fakültəsinə daxil olmuş, lakin hicab qadağası tətbiq edilməyə başladığı zaman sonuncu kursda universiteti tərk etmişdir. Universitetdə gənclərin yetişməsində böyük rolu olan bu xanım yüksək səviyyədə olmaq üçün universitet diplomunun heç də vacib olmadığını öz həyat yolu ilə bir daha sübut etmişdir.

Türkiyə müsəlmanlarının modernizmin təsiri altına düşdüklərini və bunun ümmət anlayışının unudulmasına apardığını anlayan Yüksəl həyatını bu işə həsr etmiş və bu yolda həqiqi mənada əlindən gələni etmişdir. İslam dinini bütün insanların tanıya bilməsi ideyası uğrunda ömrü boyu var qüvvəsi ilə fəaliyyət göstərmişdir. Mübariz və aktiv şəxsiyyəti ilə bir çox insanlara rəhbərlik etmiş və onların həyatında əhəmiyyətli rol oynamışdır. O, 1980-ci ildən etibarən baş örtüsü mübarizəsini çiyinlərində daşıyanlardan biri olaraq ön cərgədə olmuş, 1982-ci ildə Türkiyədə baş örtüsü qadağasının yeni tətbiq olunduğu dövrdə buna etiraz edən gənc müsəlmanlardan biri kimi fəaliyyət göstərmiş, bu sahədə müxtəlif kitab və bukletlərin hazırlanıb yayınlanmasında böyük rolu olmuşdur. Həmin dövrdəki fəaliyyəti ilə əlaqədar olaraq bir neçə dəfə həbs edilmişdir.

Müsəlmanların olduğu hər yerdə və hər bir işdə ayrı-seçkilik qoymayan, bütün səmimiyyəti ilə onlara dəstək olan Sürəyya xanım yalnız Allah rizasını düşünmüşdür. O həm də əfqan mübarizəsini yaxından dəstəkləyən bir insan kimi tanınmış, əfqan və fələstin yoxsullarının maddi ehtiyaclarını ödəmək üçün dəfələrlə xeyriyyə tədbirləri təşkil etmişdir.

Yüksək səviyyədə ərəb dilini bilən Sürəyya xanım Quran aşiqi, öyrəndiyi bütün elmlərlə Quranı dərk etməyə çalışan bir Quran tələbəsi idi. Həyatını Quranın dəvətinə həsr etmiş, tarixçi və reformist cərəyanların qarşısına çox ciddi faktlarla çıxmışdır.

O, islami fəaliyyətində təkcə gələcək nəsillər üçün deyil, bugünkü müsəlmanlar üçün də nümunə göstəriləcək bir zirvə və çox vacib bir missiyanı öz üzərinə götürmüş mücahid bir qadın idi. Hadisələrin gedişatı ilə nəticələrini əlaqələndirməyi bacaracaq qədər zəkalı, son dərəcə imanlı və etibarlı, heç bir zaman əyilməyən, təsir altına düşmədən doğru hesab etdiyi yolda son nəfəsinə qədər addımlayan bir qəhrəman idi.

Həyatının Hicazda sona yetməsini arzulayan Sürəyya Yüksəl bir neçə dəfə həcc və ümrə ziyarətinə getmişdir. Səhhətinə görə uzun müddət müalicə alan Sürəyya Yüksəl 2005-ci ildə Türkiyədə vəfat etmişdir.

Sürəyya Yüksəl ailə qurmamış və ana olmamışdır. Özündən sonra həyatda bir dəst belə paltarının da qaldığı məlum deyil, ancaq hicablı olduğu üçün məktəblərə buraxılmayan müsəlman qızların onun qurduğu Suffədə təhsil aldığı hər kəsə məlumdur. Həyatı tələbə yetişdirməklə keçən bu əvəzsiz insan ölümündən sonra da dininə xidmət etməyə davam etmişdir.

Peyğəmbərimizin mübarək tədrisinə tələbəlik etmiş əshabələrin universiteti olan Suffədən Sürəyya Yüksəlin başı örtülü qızlar üçün qurduğu Suffəyə uzanan yolda həyatını Quran-kərimə həsr etmiş bütün müəllimlərin bir prototipi idi Sürəyya Yüksəl. Onun həqiqi aləmdə daha qiymətli bir yerə layiq olması üçün Rəbbimizə dua edək.

Kifayət Həsənli